dầu tinh luyện và dầu ép lạnh – dòng dầu chảy từ máy ép

Dầu tinh luyện và dầu ép lạnh khác nhau thế nào? Nên chọn loại nào

Dầu tinh luyện và dầu ép lạnh khác nhau chủ yếu ở cách sản xuất: dầu tinh luyện được ép hoặc trích ly rồi xử lý qua nhiều bước (khử gum, trung hoà, tẩy màu, khử mùi) nên trong, ít mùi, điểm khói cao; dầu ép lạnh chỉ ép cơ học ở nhiệt độ thấp rồi lọc, nên giữ hương vị tự nhiên và nhiều vi chất hơn. Dầu tinh luyện hợp với chiên ngập, dầu ép lạnh hợp với món nguội hoặc món nấu nhẹ, trừ các dòng ép lạnh được nhà sản xuất công bố là bền nhiệt.

Trên kệ siêu thị, bạn sẽ thấy dòng chữ “ép lạnh”, “nguyên chất”, “extra virgin” xuất hiện ngày càng nhiều, giá thường cao hơn hẳn chai dầu ăn thông thường. Vậy dầu tinh luyện và dầu ép lạnh khác nhau ra sao, dầu ăn ép lạnh có thực sự tốt hơn, và khi nào nên dùng loại nào? Bài viết dưới đây đi qua quy trình sản xuất, ưu nhược điểm và cách chọn theo từng nhu cầu nấu nướng.

Dầu tinh luyện được sản xuất như thế nào?

Dầu tinh luyện (refined oil) là loại dầu phổ biến nhất trong bếp gia đình, từ dầu đậu nành, dầu hướng dương đến dầu cọ. Quy trình thường gồm:

  1. Ép và/hoặc trích ly: hạt được ép, sau đó phần bã có thể được trích ly bằng dung môi (thường là hexane) để thu hồi tối đa dầu. Dung môi được tách lại sau quá trình này.
  2. Khử gum: loại bỏ phospholipid và tạp chất dạng keo.
  3. Trung hoà: dùng kiềm để loại axit béo tự do, giúp dầu bền hơn và ít bốc khói sớm.
  4. Tẩy màu: dùng đất tẩy hoặc than hoạt tính để loại sắc tố, cho dầu màu vàng nhạt trong.
  5. Khử mùi: dùng hơi nước ở nhiệt độ cao trong điều kiện chân không để loại các chất gây mùi.

Kết quả là một loại dầu trong, gần như không mùi, ổn định và có hạn sử dụng dài. Đổi lại, một phần vitamin E, polyphenol, sắc tố tự nhiên và hương vị đặc trưng của hạt bị mất đi trong quá trình xử lý.

Dầu ép lạnh là gì?

Dầu ép lạnh (cold-pressed oil) được tách dầu chỉ bằng lực ép cơ học, kiểm soát để nhiệt độ trong quá trình ép ở mức thấp, sau đó lắng và lọc. Không dùng dung môi hoá học và không trải qua các bước tẩy màu, khử mùi.

dầu tinh luyện và dầu ép lạnh – bát dầu cạnh hạt đậu nành nguyên liệu

Nhờ đó, dầu ăn ép lạnh giữ được màu, mùi và nhiều hợp chất tự nhiên của hạt như vitamin E, polyphenol, sterol thực vật. Đây là lý do nhiều người xem dầu ép lạnh là “dầu ăn tự nhiên”. Ví dụ quen thuộc là dầu olive extra virgin, dầu mè ép lạnh và dầu hạt lanh ép lạnh. Bạn có thể đọc thêm về trường hợp dầu hạt lanh trong bài dầu hạt lanh ép lạnh.

Lưu ý: hiện chưa có một ngưỡng nhiệt độ “ép lạnh” thống nhất cho mọi loại dầu; mỗi nhà sản xuất và tiêu chuẩn có cách quy định riêng. Vì vậy, nên xem kỹ thông tin công bố trên nhãn.

So sánh dầu tinh luyện và dầu ép lạnh

Bảng dưới đây tóm tắt khác biệt chính giữa hai nhóm dầu.

Tiêu chíDầu tinh luyệnDầu ép lạnh
Cách tách dầuÉp và/hoặc trích ly dung môiÉp cơ học ở nhiệt độ thấp
Xử lý sau épKhử gum, trung hoà, tẩy màu, khử mùiLắng, lọc
Màu, mùiTrong, gần như không mùiMàu đậm hơn, giữ mùi vị hạt
Vi chất tự nhiênGiảm một phầnGiữ được nhiều hơn
Điểm khóiThường caoThường thấp hơn cùng loại dầu (trừ dòng được công bố bền nhiệt)
Hạn sử dụngThường dàiThường ngắn hơn, cần bảo quản kỹ
GiáRẻ hơnCao hơn do hiệu suất ép thấp

Điểm khói tham khảo của một số loại dầu

Loại dầuĐiểm khói tham khảo
Dầu olive extra virgin (ép lạnh)~190–210°C
Dầu olive tinh luyện~230–240°C
Dầu đậu nành tinh luyện~230°C
Dầu hạt lanh ép lạnh thường~107°C
Dầu hạt lanh ép lạnh bền nhiệt DAHALA250°C theo công bố của nhà sản xuất

Điểm khói dao động theo độ tinh khiết, độ tươi của dầu và phương pháp đo. Xem giải thích chi tiết trong bài điểm khói dầu ăn.

Ưu và nhược điểm của từng loại

Mỗi nhóm dầu có thế mạnh riêng, phù hợp với những nhu cầu nấu nướng khác nhau.

dầu ăn ép lạnh chất lượng – ly dầu olive cạnh nhánh olive

Dầu tinh luyện

  • Ưu điểm: điểm khói cao, mùi trung tính không lấn át món ăn, giá rẻ, dễ bảo quản, phù hợp chiên ngập số lượng lớn.
  • Nhược điểm: mất bớt vi chất và hương vị tự nhiên; khâu khử mùi ở nhiệt độ cao có thể tạo ra một lượng nhỏ chất béo trans; nhiều loại dầu tinh luyện phổ biến rất giàu omega-6.

Dầu ép lạnh

  • Ưu điểm: giữ hương vị và nhiều vi chất tự nhiên, không dùng dung môi, phù hợp người ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến.
  • Nhược điểm: giá cao hơn, hạn sử dụng ngắn hơn, nhạy với ánh sáng và nhiệt; phần lớn dầu ép lạnh thông thường không phù hợp để chiên ở nhiệt cao.

Nên chọn dầu tinh luyện hay dầu ép lạnh?

Không có loại nào “tốt tuyệt đối”. Cách chọn hợp lý là dựa vào món ăn và mục tiêu dinh dưỡng:

  • Trộn salad, rưới món chín, pha nước sốt: ưu tiên dầu ép lạnh để tận dụng hương vị và vi chất.
  • Xào, áp chảo hằng ngày: dùng dầu có điểm khói phù hợp; có thể chọn dầu ép lạnh được công bố bền nhiệt hoặc dầu tinh luyện chất lượng.
  • Chiên ngập lâu, số lượng lớn: dầu tinh luyện có điểm khói cao thường thực tế hơn về chi phí; nhớ không tái sử dụng dầu quá nhiều lần.
  • Muốn tăng omega-3: dầu hạt lanh ép lạnh là lựa chọn đáng cân nhắc vì hàm lượng ALA rất cao.

Với gia đình muốn một chai dầu vừa giữ lợi ích của dầu ép lạnh vừa nấu được ở nhiệt cao, dòng dầu hạt lanh ép lạnh bền nhiệt là phương án trung gian. Tìm hiểu thêm tiêu chí chọn dầu chịu nhiệt trong bài dầu ăn bền nhiệt.

Cách nhận biết dầu ăn ép lạnh chất lượng

  • Nhãn ghi rõ phương pháp “ép lạnh” (cold-pressed), nguồn gốc nguyên liệu và nhà sản xuất.
  • Chai thuỷ tinh tối màu hoặc bao bì chống sáng.
  • Có ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản rõ ràng.
  • Mùi vị đặc trưng của hạt, không có mùi ôi, khét hay đắng gắt.

Câu hỏi thường gặp

Dầu ép lạnh có chiên xào được không?

Phần lớn dầu ép lạnh thông thường không nên chiên ở nhiệt cao vì điểm khói thấp hơn và dễ oxy hoá. Một số sản phẩm ép lạnh được nhà sản xuất công bố là bền nhiệt thì có thể dùng để chiên xào theo hướng dẫn trên nhãn.

Dầu tinh luyện có độc hại không?

Dầu tinh luyện được sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm không độc hại khi dùng đúng cách. Vấn đề thường nằm ở thói quen dùng dầu quá nhiều, đun quá nhiệt hoặc chiên đi chiên lại.

Dầu ăn tự nhiên có nghĩa là dầu ép lạnh?

“Dầu ăn tự nhiên” không phải thuật ngữ kỹ thuật chính thức. Thông thường người ta dùng để chỉ dầu ít qua xử lý như dầu ép lạnh. Hãy dựa vào thông tin phương pháp sản xuất ghi trên nhãn thay vì chỉ dựa vào chữ “tự nhiên”.

Vì sao dầu ép lạnh đắt hơn?

Ép cơ học ở nhiệt độ thấp thu được ít dầu hơn so với ép kết hợp trích ly dung môi, cộng với yêu cầu nguyên liệu tốt và bao bì chống sáng, nên chi phí sản xuất cao hơn.

Kết luận

Dầu tinh luyện và dầu ép lạnh đều có chỗ đứng trong bếp: dầu tinh luyện mạnh về khả năng chịu nhiệt và chi phí, dầu ép lạnh mạnh về hương vị và vi chất tự nhiên. Hãy chọn theo món ăn, đọc kỹ nhãn về phương pháp sản xuất và điểm khói, đồng thời bảo quản đúng cách. Nếu muốn kết hợp cả hai ưu điểm, một chai dầu hạt lanh ép lạnh bền nhiệt là lựa chọn đáng thử cho bữa ăn gia đình.

Dầu hạt lanh ép lạnh bền nhiệt DAHALA nhập khẩu từ Canada

Dầu hạt lanh ép lạnh bền nhiệt DAHALA: 100% dầu hạt lanh nhập khẩu từ Canada, 15ml cung cấp khoảng 8g omega-3, điểm khói 250°C theo công bố của nhà sản xuất, dùng được cho chiên, xào, nấu và trộn salad. Giá tham khảo: 135.000đ/chai 250ml, 250.000đ/chai 500ml. Đặt hàng qua hotline/Zalo 0974 502 086.

Chia sẻ: